Nhật là Dương. Trong Dương hàm chứa Âm, tượng trong Cát có Hống. Dương không có Âm, không làm cho Hồn được sáng. Nên gọi là “Thư Hoả” đó là Dương Trung hàm Âm vậy.

Trong Nhật có Ô, quẻ thuộc Nam Phương, gọi là Ly Nữ. Cho nên nói: Nhật cư Ly vị, phản vi nữ.

Nguyệt là Âm. Trong Âm có hàm chứa Dương, tượng trong Diên có Ngân. Âm không có Dương, không làm cho Phách được sáng, cho nên gọi là “Hùng Kim”. Đó là Âm trung hàm Dương vậy.

Trong Nguyệt có Thố, quẻ thược Bác Phương, gọi là Khảm Nam. Cho nên nói: Khảm phối Thiềm cung, khước thị Nam 坎 配 蟾 宮 卻 是 男.

Sách Vô Lậu[1] nói:

Diên cầu Ngọc Thố não trung tinh,

鉛 求 玉 兔 腦 中 精,

Hống thủ Kim Ô tâm nội huyết.

汞 取 金 烏 心 內 血.

Chỉ khu nhị vật kết thành Đơn,

只 驅 二 物 結 成 丹,

Chí Đạo bất phiền vô nữu niết.

至 道 不 繁 無 扭 捏.

Bài thơ trên có thể viết giản dị lại như sau:

Thần tụ Ngọc Thố não trung tinh,

神 聚 玉 兔 腦 中 精,

Khí hợp Kim Ô tâm nội huyết.

氣 合 金 烏 心 內 血.

Tinh Thần Khí Huyết hợp thành đan,

精 神 氣 血 合 成 丹,

Đại đạo giản dị hựu trực tiếp.

大 道 簡 易 又 直 接.

Thần là Ngọc Thố, Tinh trong Não,

Khí hợp Kim Ô, máu trong Tâm.

Tinh thần khí huyết thành Đan hợp,

Chí Đạo rõ ràng chẳng khó đâu.

Ngộ Chân Thiên viết:

Tiên bả Kiền Khôn vi Đỉnh Khí,

先 把 乾 坤 為 鼎 器,

Thứ đoàn ô Thố dược lai phanh.

次 摶 烏 兔 藥 來 烹.

Ký khu nhị vật[2] qui Hoàng Đạo,

既 驅 二 物 歸 黃 道,

Tranh đắc kim đơn bất giải sinh.

爭 得 金 丹 不 解 生.

Bài thơ trên giản dị hoá như sau:

Tiên bả Kiền Khôn tố luyện lô,

先 把 乾 坤 做 煉 爐,

Thứ thủ Thần Khí dược lai phanh.

次 取 神 氣 藥 來 烹.

Hợp vi nhất thể chu kỳ đáo,

合 為 一 體 周 期 到,

Tiện hữu Kim Đơn dĩ luyện thành.

便 有 金 丹 以 煉 成.

Trước lấy Kiền Khôn làm Lô Đỉnh,

Sau đem Thần Khí thuốc về đun.

Hai bên hợp lại thành Nhất Thể,

Như vậy Kim Đan đã luyện thành.

______________

[1] Vô Lậu là giữ cho Nguyên Tinh, Nguyên Khí, Nguyên Thần không xuất ra ngoài.

[2] Nhị vật là một thể.